WERELDPREMIÈRE

Ik zal het hooren (2010) voor tenor, piano en cello

ERIKA BUDAI

"Deze compositieopdracht is van belang in het kader van mijn werk als voornamelijk vocaal componist. Ze biedt een meerwaarde aan mijn reeds omvangrijk vocale oeuvre, omdat het in combinatie met een instrumentaal ensemble uitbreiding neemt naar nieuwe compositorische uitdagingen. Bovendien waardeer ik in het bijzonder een vocale opdracht die uitgaat van de Nederlandse taal, zodat onze eigen cultuur onder de aandacht komt."

GILBERT HUYBENS

"Vanuit mijn interesse voor de menselijke stem heb ik al heel wat liederen en koorwerken geschreven en vanuit die belangstelling lijkt het mij een interessante uitdaging om een korte tekst te verklanken voor tenor in samenspraak met piano en cello. Het contrast tussen de hoge mannenstem enerzijds, en de lage cello en het harmonische weefsel van de piano anderzijds, schept voor mij nieuwe mogelijkheden: hierbij wordt niet gestreefd naar experimenteel-technische hoogstandjes, maar vooral naar sfeer, kleur en tekstinterpretatie. Deze opzet sluit nauw aan bij een aantal Gezelle- en Van Ostaijenliederen die ik vroeger heb gecomponeerd (zie lijst van werken) en waarbij veel aandacht uitging naar het muzikaal ondersteunen van nieuwe woorden en klanken in de dichtkunst, maar creëert ook nieuwe uitdagingen.
Met name de aanvangsregel van het gedicht van Multatuli, "Ik weet niet waar ik sterven zal", die een bekommernis verklankt die iedereen bezighoudt, nodigt ertoe uit om een muzikale sfeer op te roepen die uitdrukking geeft aan verdriet, pijn, alleen-zijn, kortom, een filosofische dimensie. Daarom zal ik pogen om een sfeer te creëren die een onthecht gevoel teweeg zal brengen bij uitvoerders en luisteraars. Daarbij worden impressionistische, atonale en minimalistische technieken toegepast, zonder evenwel afbreuk te doen aan het intrigerende verhaal van Multatuli. Zanger en cellist vormen in dit verhaal tegenpolen; de piano, daarentegen, geeft van het begin tot het einde een reeks planerende akkoorden.

De samenstelling piano, cello en tenor, is een combinatie die ik voor het eerst toepas, en alleen al om die reden vormt deze compositie een verrijking van mijn oeuvre. Bovendien is het een niet erg voor de hand liggende combinatie, die derhalve een bijzond uitdaging vormt voor elke componist, een uitdaging die ik graag aanvaard. Ten slotte krijg ik hier de kans om een werk te schrijven dat door drie uitgelezen Vlaamse musici uitgevoerd zal worden, en ook in die zin vormt dit unieke aanbod een welkome verrijking van mijn compositorische creativiteit."

JOHAN SLUYS

"Het bestelde werk maakt deel uit van een kettingopdracht: verschillende componisten zullen een strofe van een gedicht uit Max Havelaar (Multatuli) muzikaal uitwerken voor tenor, piano en cello.

Johan Sluys (zelf ook classicus, pianist en koordirigent) maakte reeds werken voor cello (Ciaccona, in opdracht van Dexia Classics), piano (Toccata "In Flanders Fields", zijn opus 1 en "Arpie", inzending voor de Koningin Elisabeth Wedstrijd) en koor (onder andere "In het begin schiep de mens", winnaar van de Provinciale compositiewedstrijd Vlaams-Brabant en "Requiem for a child soldier" in opdracht voor het VRK. Dit werk werd ook uitgevoerd op het Festival te Zagreb in 2004 van de "International Society of Contemporary Music (ISCM)").De componist heeft dus reeds blijk gegeven van ervaring met klavier, cello en de menselijke stem. In "Requiem for a child soldier" bekwam hij na maandenlange studie in de afdeling musicologie van het Afrikaans museum te Tervuren een geslaagde fusie met de Centraal-Afrikaanse (Oegandese) muziek.

Een nieuwe stap zou kunnen worden gezet 1) door een compositie op professioneel niveau voor een solostem. Deze opdracht komt dit diep verlangen van de componist tegemoet. 2) De aanwezigheid van piano en cello vormt een extra stimulans om in een hedendaagse context deze instrumenten te exploreren in hun eigenheid en hun wisselwerking ten opzichte van elkaar en tegenover de menselijke stem. 3) Op cultureel gebied kan de tekst (Max Havelaar speelt zich af op Java) elementen bieden tot fusie van de Westerse hedendaagse muziek met de traditioneel-Oosterse en meer bepaald de gamelanmuziek uit Java. De ervaring met de Afrikaanse cross-over kan in dit opzicht een meerwaarde betekenen."

MAARTEN VAN INGELGEM

"Bij deze opdracht is de bezetting gegeven: tenor, cello en piano. Ook het tekstuele is afgebakend: keuze uit vijf tekststrofen van het lied Ik weet niet waar ik sterven zal uit Multatuli´s Max Havelaar. De verhouding van deze creatieopdracht tot mijn oeuvre laat zich op drie vlakken lezen, het kamermuzikale, het tekstuele en vocale en de combinatie van de twee.
Ik zal eerst beide aspecten belichten aan de hand van eerder geschreven composities. Mijn volledige oeuvre bedraagt momenteel ongeveer 45 composities. 16 daarvan (een derde dus) zijn geschreven voor ensemble waarbij stem, een strijkinstrument of piano betrokken is of een combinatie van deze instrumenten. 10 composities (een klein kwart) zijn geschreven voor koor in de een of andere gedaante. Het aantal composities waarbij tekst gebruikt is bedraagt 17, één op drie.

• • Danck-liet, op tekst van Jacob Revius, zang en piano (1996)
• • Solistice, piano vierhandig (1998)
• • Heldendeugd, op tekst van Pjeroo Roobjee, zang en piano (2000)
• • Zvon..., piano en tape (2002)
• • Gen, sopraan, fluit, klarinet, viool, cello en piano (2002)
• • E.G.O., sopraan en piano (2002)
• • Laokoön, altvioolsolo, hobo, sopraansax, 2 trombones, slagwerk (2003)
• • Infans, op tekst van Lotte Mariën voor één vrouwenstem, vier mannenstemmen, beiaard en orgel (2003)
• • Soëos, dwarsfluit en strijkkwartet (2003)
• • Vly, piano, viool en cello (2004)
• • Forgotten Crossroads, filmmuziek voor stem (alt en bas), klarinet en piano (2004)
• • Asa giri ya, piano (2004)
• • Zomer - zonnewende, op tekst van Aleidis Dierick, sopraan met gitaar (2004)
• • I be not, strijkkwartet nr.1 (2005)
• • And darkness was upon the face of the deep, voor hobo en piano (2005)
• • Helices, strijkkwartet nr.2 (2007)

Van bovenstaande 16 werken komen alleen de bezetting piano/zang en strijkkwartet meer dan eenmaal terug. Slechts één compositie is geschreven voor een bezetting van drie instrumenten. De bezetting van deze creatie-opdracht komt nog niet voor in mijn oeuvre. Het schrijven voor een heterogene bezetting van meer dan twee instrumenten dateert reeds van 2004.

Het aandeel koor in mijn oeuvre is relatief groot, doch ook op dit vlak is er sprake van een grote variatie op gebied van bezetting. In 2008 reikte Sabam me de Gouden Klaproos uit in de discipline koorwerken. Deze award is een schouderklopje aan jonge scheppende kunstenaars voor hun prestaties, inzet en gedrevenheid. Een hele eer die aantoont dat een gespecialiseerde jury mijn oeuvre voor koor als belangrijk beschouwt.

• • Lied van de Geest, op tekst van Aleidis Dierick, sopraansolo, vrouwenkoor en orgel (1996)
• • U komt de lof toe, vierstemmig gemengd koor (2000)
• • Divisit, op tekst van Wouter De Bruyne, bassolo, hoorn en vrouwenkoor (2000) i.m. Juliaan Wilmots
• • Nachtgesang, op tekst van Friedrich Hölderlin, mezzosopraansolo en vrouwenkoor (2001)
• • Kojiki, op het oude Japanse scheppingsverhaal, voor gemengd koor (2003)
• • The wrong of Spring, op tekst van William Shakespeare, voor zesstemmig gemengd koor (2005)
• • Suid-Afrikaans Drinklied, op tekst van W.J. Du Plessis Erlank, voor koor (twee of vier gelijke of gemengde stemmen) (2005)
• • Koning Goeyvaerts!, tekstreferentie naar Giorgio de Chirico, voor gemengd koor en vocaal kwartet a capella (2006)
• • Kuss, op tekst van Friedrich Schiller, voor driestemmig vrouwenkoor (2007)
• • 24 12 1914, op psalmteksten, voor mannenkoor, solisten (CT, T, Bar, B) en twee klaroenen (2009)

Maar als er iets is waarvoor een componist in deze streken geducht moet zijn is het wel de stempel van koorcomponist. De creatie-opdracht ihkv het Multatuliproject 2010 biedt me de mogelijkheid om toch iets met het vocale en tekstuele te doen zonder het beeld van koorcomponist te vergroten.

Daarnaast geeft deze opdracht me perspectieven om de ervaring opgedaan bij het schrijven van recente koorwerken te condenseren in een gevarieerde maar evenwichtige kleine bezetting. De grote uitdaging zal liggen in het behandelen van drie instrumenten met grote persoonlijkheid en solistische capaciteiten.
Het werken op Nederlandstalige tekst vraagt ook aandacht. Het geleden van 2003 dat ik nog op Nederlandse tekst werkte. Max Havelaar is vermoedelijk het meest vertaalde boek uit de Nederlandstalige literatuur. In deze context daag ik me zelf uit het Nederlands op een universele manier te verwerken. Mijn ervaring met uitvoeringen door buitenlandse zangers is dat ze de taal als een drempel ervaren, tijd om daar iets aan te doen!"

PETRA VERMOTE

"Graag werk ik mee aan het project 150 jaar Max Havelaar. Het lijkt me boeiend om samen met vier collega´s elk een strofe van het schitterende en aangrijpende gedicht "Ik weet niet waar ik sterven zal" op muziek te zetten. Dat heeft volgens mij zeker een interessant artistiek geheel tot gevolg, de verschillende stijlen in acht genomen. Aangezien ik zeer graag en frequent met tekst en op basis van literatuur werk, in alle mogelijke vormen en op veel verschillende manieren (concertant, theatraal enzovoort, zie mijn CV), en Multatuli voor mij wel tot de gelezen, maar nooit tot de getoonzette literatuur behoort, zie ik deze opdracht als een goede kans daartoe. Bovendien heb ik tot hiertoe zelden op Nederlandse tekst gecomponeerd, dus ook daartoe is deze opdracht een uitgelezen kans, en een uitdaging. Ik vind het project in zijn geheel bovendien boeiend. Het engagement van Multatuli en zijn protest tegen de uitbuiting van de inlandse bevolking van Nederlands-Indië vormen voor mij evenzeer een motivatie.
De bezetting van tenor, cello en piano is voor mij een uitdaging: doorgaans schrijf ik voor vrouwenstem en enkelvoudig bezet heterogeen ensemble (zie CV). De bezetting van tenor, cello en piano biedt andere maar uitgelezen mogelijkheden, zeker aangaande het zoeken naar instrumentale kleur en een specifieke sonoriteit gebaseerd op de etnische muziek van Indonesië."